Wypalenie zawodowe - choroba XXI wieku



Wypalenie zawodowe to reakcja organizmu na stres wywołany sytuacją w pracy. Zbyt długotrwałe przeciążenie obowiązkami, zbyt odpowiedzialne zadania, przekraczające nasze kompetencje, albo praca monotonna, nudna, to główne przyczyny wypalenia zawodowego. Pracodawcy cenią sobie naszą motywację do pracy, odpowiedzialność, aktywność, niestety skutek tego zaangażowania może być odwrotny. Pracownicy, którzy są oddani swojej pracy niemal bezgranicznie, przedkładający ją nad życie rodzinne, osobiste popadają z czasem w frustrację. Uświadomienie sobie, że nasze życie skoncentrowane jest głównie wokół pracy, brak rodziny, zerwanie kontaktów z przyjaciółmi, to już tylko krok w drodze do wypalenia zawodowego. Trudno jest określić początek tego procesu, gdyż zaczyna się on powoli i niezauważalnie. Uderza jednak z dużą siłą. Dzisiejsza sytuacja na rynku pracy, tzw. wyścig szczurów, przekonanie, że bardzo wiele zależy od nas samych, a także sytuacja odwrotna, czyli przeświadczenie o swojej niekompetencji, unikanie trudnych zadań, trudnych sytuacji powodują, że stajemy się podatni na proces wypalenia zawodowego. Osoby aspirujące na wysokie stanowiska chcą dokonywać niemal rewolucyjnych zmian, wykazywać swój potencjał i kreatywność. Jednak zderzenie się z rzeczywistością bywa brutalne. Wiele firm ma skostniałą strukturę organizacyjną. Brak perspektyw na rozwój, wykonywanie z rutyną swoich obowiązków powoduje poczucie zniechęcenia, wypalenia zawodowego. Wypalić może się każdy: menedżer, nauczyciel, księgowy, dziennikarz, a także sprzedawca hamburgerów.


Przyczyny wypalenia zawodowego

Na przyczynę wypalenia zawodowego wpływają czynniki, których źródło upatrywać można w relacji pracownik-klient instytucji oraz relacji przełożony -współpracownicy.  Pierwsza relacja wiąże się z zaangażowaniem emocjonalnym pracownika, np. udzielanie porad, prowadzenie terapii, opieka. Jeśli pracujesz na stanowisku wymagającym takiego zaangażowania, to może to prowadzić do identyfikowania się z problemami klientów/pacjentów, a to z kolei burzy nasz ład i porządek, tracimy energię i w konsekwencji wypalamy się zawodowo. Do drugiej grupy czynników zalicza się te, które wynikają z relacji między pracownikiem, a przełożonym. Są to wszelkie sytuacje konfliktowe, zaburzona komunikacja, a także mobbing. Do wypalenia dochodzi w sytuacji, kiedy pracownik otrzymuje niepełne informacje co do warunków pracy, ma zbyt mało czasu na wykonanie zadania, jakiego musi się podjąć, piętrzą się konflikty z przełożonym i współpracownikami i nie ma się znikąd wsparcia. To czy wypalenie nastąpi zależy od czynników osobistych i środowiskowych. Główne przyczyny to m.in. perfekcjonizm, przesadna odpowiedzialność, zaniedbanie swojego ciała, diety, brak ćwiczeń fizycznych, zaburzenia snu, brak relaksu, wyolbrzymianie porażek, zła organizacja czasu pracy i czasu prywatnego, unikanie trudności, zachowanie agresywne lub uległe. Inne objawy to zaburzenia koncentracji, codzienne uczucie zmęczenia, izolacja, wycofanie się, poczucie winy, uczucie zawodu wobec samego siebie, niechęć do telefonów i wizyt klientów, ogromne zmęczenie po pracy, cyniczna postawa wobec klientów, częste bóle głowy, osłabienie organizmu, przeziębienia, dolegliwości przewodu pokarmowego, niechęć do zmian, problemy małżeńskie i rodzinne. To tylko niektóre z objawów. Człowiek wypalony czuje się rozczarowany swoimi osiągnięciami, ma wrażenie, że stracił talent, umiejętności, ma niską samoocenę. Nierzadko taka sytuacja prowadzi do depresji. Dlatego tak ważne jest, by w porę zauważyć pierwsze objawy.

Ewa Gontarczyk z firmy IMC Kariera, doradca zawodowy z wieloletnim stażem mówi, że po kilku minutach rozmowy wie, czy jej klient jest wypalony: - Taka osoba narzeka na swoją pracę lub wykonywany zawód. Mówi, że chciałaby zająć się zupełnie czymś innym. I co charakterystyczne, nie idą za tym konkretne pomysły na życie. Wynika z tego, iż ewentualna zmiana byłaby dla niej zbyt wielkim stresem i wymagałaby energii, której już w niej nie ma. Brak asertywności sprzyja wypaleniu zawodowemu. Szefowie wiedzą komu mogą wejść na głowę, obarczyć dodatkowymi obowiązkami. Osoby, które boją się stracić pracę, wykonują obowiązki ponad swoje siły.

Wypalenie zawodowe - człowiek przy biurku
© lichtmeister - Fotolia.com


Groźne skutki

Skutki wypalenia odczuwalne są na płaszczyźnie znajomych, rodziny, współpracowników. Najpierw jest zauroczenie pracą, satysfakcja z wykonywanych zadań, jest energia i entuzjazm. Następnie jest okres przebudzenia, gdy człowiek stara się, by wyidealizowany obraz, który sobie stworzył, nadal trwał, dlatego pracy poświęca coraz więcej czasu. Zauważa jednak, że jego ocena pracy odbiega zupełnie od realiów. Następnym etapem jest niechęć do wykonywania określonych obowiązków, w które trzeba wkładać więcej wysiłku. To powoduje kłopoty ze współpracownikami, klientami. Kolejny etap to uczucie pustki, samotności, chęć ucieczki, stany depresyjne, wyczerpanie fizyczne i psychiczne - są to już pełne objawy wypalenia.

Jak zapobiec wypaleniu zawodowemu?

Duże znaczenie ma asertywna postawa w relacji ze współpracownikami i przełożonym. Komunikowanie swoich granic, przekonań, potrzeb, zdolność do odmowy lub obrony swojego stanowiska. Ważne jest też, aby oderwać się od spraw zawodowych i robić przerwy w pracy, które poświęcimy na zupełny relaks, odpoczynek. Także pracodawcy powinni przykładać się do tego, by atmosfera i warunki pracy sprzyjały rozwojowi firmy i pracowników. Ważne jest, aby powierzać pracownikom zadania adekwatne do ich możliwości i kompetencji, udzielać konstruktywnej oceny, stwarzać możliwość rozwoju, odpowiednio wynagradzać pracowników za ich pracę. Firma, w której cenione są pozytywne relacje interpersonalne ma odpowiednią kulturę organizacyjną. Każdy z nas ma potencjał w sobie, by przeciwdziałać wypaleniu zawodowemu.

Aktywność fizyczna, odpoczynek, szacunek do własnej osoby i szeroko rozumiana troska o siebie, mogą przynieść efekty. Wyznaczanie sobie realistycznych celów, dążenie do nich małymi krokami (zrób sobie na kartce harmonogram swoich działań). Ważne jest oddzielenie spraw zawodowych od prywatnych. Nie można identyfikować się zbyt emocjonalnie z problemami innych. Niezmiernie ważne jest także inwestowanie w siebie, zapisz się na kurs językowy, na naukę flamenco, samotny spacer czy czytanie książki. Pozwoli to zebrać myśli, wyciszyć się i dać wytchnienie. Musisz walczyć o równowagę w życiu. Nie angażuj wszystkich sił w jeden cel. Nie koncentruj się na negatywnych myślach, bo wywołują one stres. Nie rozpamiętuj porażek, skup się na tym, co udało się i co udać się może w przyszłości. Zmiana pracy może być bezcelowa, gdyż zabierzemy swój problem do nowego miejsca. Po krótkim czasie znów pojawią się znane objawy. Jeśli wypalony lekarz/pielęgniarka zmieni szpital, to niewiele to pomoże. Zmiana w jego życiu musi mieć wiele wymiarów.


Autorką publikacji "Wypalenie zawodowe - choroba XXI wieku" jest Joanna Jankowiak/Rekruteo.pl

Stres Wypalenie zawodowe Zmęczenie

Polecane teksty, porady, opinie z działu Praca

  • Urlop w pracy Urlop w pracy

    Jeśli jesteś pracownikiem (pracujesz na umowę o pracę), co roku przysługuje ci nieprzerwany, płatny urlop wypoczynkowy. Nie można zrzec się tego uprawnienia...

  • Asertywność w pracy i nie tylko Asertywność w pracy i nie tylko

    Wyobraźmy sobie taką sytuację: Idziesz ulicą, zatrzymuje Cię akwizytor namawiający usilnie do zakupu rewelacyjnego kosmetyku o wyjątkowych właściwościach. Odmawiasz grzecznie, jednak pan jest dość wytrwały...

więcej»

Dodaj pomysł lub uwagę: